Gwarancje i poręczenia – co się dzieje z majątkiem poręczyciela, gdy dłużnik główny ogłasza upadłość?

Poręczenie jest jedną z najczęściej stosowanych form zabezpieczenia wykonania zobowiązań. W praktyce występuje zarówno przy kredytach bankowych, pożyczkach prywatnych, jak i umowach zawieranych pomiędzy przedsiębiorcami. Osoba decydująca się na poręczenie cudzego długu często wychodzi z założenia, że będzie to wyłącznie formalność, a odpowiedzialność nigdy nie zostanie uruchomiona. Tymczasem sytuacja diametralnie zmienia się w chwili, gdy dłużnik główny ogłasza upadłość. Czy wierzyciel może wówczas skierować swoje roszczenia do poręczyciela? Czy majątek poręczyciela jest zagrożony? Odpowiedzi na te pytania mają istotne znaczenie zarówno dla osób planujących udzielenie poręczenia, jak i tych, które już ponoszą odpowiedzialność za cudze zobowiązania.

Na czym polega poręczenie?

Poręczenie jest umową uregulowaną w Kodeksie cywilnym. Polega na tym, że poręczyciel zobowiązuje się wobec wierzyciela wykonać zobowiązanie, jeżeli dłużnik główny go nie wykona.

W praktyce oznacza to, że poręczyciel przejmuje na siebie odpowiedzialność za cudzy dług. Nie staje się jednak nowym dłużnikiem zamiast dotychczasowego, lecz odpowiada obok niego. Wierzyciel uzyskuje więc dodatkowe źródło zaspokojenia swojej wierzytelności.

Decyzja o udzieleniu poręczenia powinna być zawsze poprzedzona analizą ryzyka. Odpowiedzialność poręczyciela może bowiem obejmować całość zobowiązania wraz z odsetkami, kosztami postępowania oraz innymi należnościami wynikającymi z umowy.

Czy upadłość dłużnika zwalnia poręczyciela z odpowiedzialności?

Ogłoszenie upadłości dłużnika głównego nie powoduje wygaśnięcia odpowiedzialności poręczyciela. Jest to jedna z najważniejszych zasad wynikających z konstrukcji poręczenia.

W praktyce wierzyciel zachowuje możliwość dochodzenia swoich roszczeń od poręczyciela niezależnie od prowadzonego postępowania upadłościowego wobec dłużnika głównego. Nawet jeśli wierzytelność zostanie zgłoszona do masy upadłości, nie wyłącza to odpowiedzialności osoby, która udzieliła poręczenia.

Oznacza to, że upadłość głównego dłużnika często prowadzi właśnie do uruchomienia odpowiedzialności poręczyciela.

Czy wierzyciel może prowadzić egzekucję z majątku poręczyciela?

Jeżeli spełnione zostaną przesłanki odpowiedzialności poręczyciela, wierzyciel może dochodzić zapłaty z jego majątku.

Zakres odpowiedzialności zależy przede wszystkim od treści zawartej umowy poręczenia. W wielu przypadkach poręczyciel odpowiada za całość niespłaconego zobowiązania, co oznacza możliwość prowadzenia egzekucji z wynagrodzenia za pracę, rachunków bankowych, ruchomości, a nawet nieruchomości należących do poręczyciela.

Z tego względu podpisanie umowy poręczenia powinno być traktowane z taką samą ostrożnością jak zaciąganie własnego zobowiązania finansowego.

Czy poręczyciel może powoływać się na upadłość dłużnika?

Sam fakt ogłoszenia upadłości nie stanowi skutecznego argumentu pozwalającego uniknąć odpowiedzialności.

Poręczyciel nie może skutecznie twierdzić, że skoro wobec dłużnika prowadzone jest postępowanie upadłościowe, wierzyciel powinien dochodzić zapłaty wyłącznie od niego. Konstrukcja poręczenia została bowiem oparta na założeniu, że wierzyciel ma prawo skorzystać z dodatkowego zabezpieczenia właśnie wtedy, gdy pojawiają się trudności ze spłatą zobowiązania.

Co dzieje się po spłacie długu przez poręczyciela?

Jeżeli poręczyciel spłaci zobowiązanie wobec wierzyciela, nie oznacza to definitywnej utraty możliwości odzyskania pieniędzy.

Z chwilą zapłaty przechodzą na niego określone prawa wobec dłużnika głównego. W praktyce oznacza to możliwość dochodzenia od niego zwrotu kwoty, którą poręczyciel uiścił na rzecz wierzyciela.

Jeżeli jednak wobec dłużnika prowadzone jest postępowanie upadłościowe, skuteczne odzyskanie środków może okazać się znacznie utrudnione. Roszczenie poręczyciela będzie podlegało zasadom obowiązującym w postępowaniu upadłościowym, a stopień jego zaspokojenia zależeć będzie od sytuacji majątkowej upadłego.

Czy poręczyciel również może ogłosić upadłość?

Jeżeli wykonanie zobowiązania za dłużnika doprowadzi poręczyciela do niewypłacalności, może on – po spełnieniu ustawowych przesłanek – rozważyć złożenie własnego wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej albo upadłości przedsiębiorcy, jeżeli prowadzi działalność gospodarczą.

Nie jest to jednak automatyczna konsekwencja wykonania poręczenia. Każdorazowo konieczna jest indywidualna ocena sytuacji finansowej oraz analiza wszystkich zobowiązań i możliwości ich regulowania.

Jak ograniczyć ryzyko związane z poręczeniem?

Najlepszym sposobem ochrony własnego majątku jest świadome podejmowanie decyzji o udzieleniu poręczenia. Przed podpisaniem umowy warto dokładnie przeanalizować sytuację finansową dłużnika, wysokość zabezpieczanego zobowiązania oraz zakres odpowiedzialności wynikający z dokumentów.

Nie należy traktować poręczenia jako zwykłej przysługi dla członka rodziny czy znajomego. Z prawnego punktu widzenia może ono prowadzić do bardzo poważnych konsekwencji finansowych, obejmujących praktycznie cały majątek poręczyciela.

Zakończenie

Ogłoszenie upadłości przez dłużnika głównego nie powoduje wygaśnięcia odpowiedzialności poręczyciela. Wręcz przeciwnie – bardzo często to właśnie wtedy wierzyciel kieruje swoje roszczenia do osoby, która udzieliła poręczenia. Odpowiedzialność ta może obejmować cały majątek poręczyciela, dlatego decyzja o podpisaniu umowy poręczenia powinna być zawsze poprzedzona dokładną analizą ryzyka. W razie pojawienia się problemów finansowych warto natomiast jak najszybciej skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika lub doradcy restrukturyzacyjnego, który oceni możliwe rozwiązania prawne.